Judith Fanto, auteur van de roman Viktor, over Znežanka:

Dikke leestip

De dagen bijna op zijn langst, je naar binnen gekeerde loomheid neemt toe met de warmte. Wat heb je nodig? Een goed glas en Znežanka van schrijfster Bronja Prazdny.

In haar fictiedebuut Znežanka onderzoekt Prazdny de grenzen van geestelijke gezondheid. Wie we bestempelen als ‘gek’ en wat als symptomen van een geestesziekte, verschilt natuurlijk naar tijd en plaats. Toch zal een verlies van contact met de werkelijkheid, waaraan hoofdpersoon Znežanka (Sloveens voor Sneeuwwitje) lijdt, binnen veel culturen worden gekwalificeerd als ‘ziek’.

Onmiddellijk doet zich hier het dilemma voor: Znežanka lijdt namelijk niet onder haar periodieke, psychotische staat. Integendeel. Nadat haar iets traumatisch overkomt, kiest het brein van Znežanka een overlevingsstrategie waarbij werkelijkheid en fantasie met elkaar vervloeien; middels haar psychose houdt zij zich staande. Als Znežanka uiteindelijk besluit het beest in de ogen te kijken en daartoe afreist naar de VS, ontmoet zij in het vliegtuig gelijkgestemde ziel Arend, met wie zij besluit de wederzijdse reiskilometers verder gezamenlijk af te leggen – ook hun geestelijke. In het contact en de gesprekken met Arend krijgt de lezer een schitterende blik op Znežanka’s ziel en ontvouwt zich de plot.

Het kan niet anders of Bronja Prazdny, die eerder o.a. een boek schreef over vrouwen met autisme, voelt zich verbonden met wat ik maar zal noemen de ‘psychisch meer kwetsbare mens’: de persoon die zo sensitief en fijnbesnaard is, dat hij of zij zich sneller door (de klappen van) het leven overweldigd voelt. Als moeder van een autistische dochter en een zoon die op zijn 16e een psychose doormaakte, raakt deze roman bij mij een gevoelige snaar.
Enerzijds is er de mens die zwaar lijdt onder zijn gekte, omdat die met zulke angsten gepaard gaat dat ze zelf een bron van trauma wordt – echt, ik heb G’d op m’n blote knieën gedankt voor het bestaan van antipsychotica, gewoon omdat ze fantastisch hielpen. Anderzijds zie ik met lede ogen aan hoe in onze huidige samenleving ieder zogenaamd ‘afwijkend’ gedrag onmiddellijk wordt gemedicaliseerd en dienovereenkomstig behandeld, omdat elke mens kennelijk moet worden genivelleerd tot de gewenste, want ‘gezonde’, mainstream.
Bovendien voelde ik me er door hoofdpersoon Znežanka toe uitgenodigd, mijn eigen kwetsbaarheden en afweermechanismen nog eens onder de loep te nemen. Psychose als coping strategie herken ik niet direct, zeg maar, en toch: wie is Judith, als het leven drukt? Gezond? Of ziek?

Enfin, zo maar een greep uit de gedachten die deze overdonderende roman bij me opriep, en dan heb ik het nog niet eens over de leeservaring. Znežanka is een bijzonder knap geschreven, meerlagige roman met ongenadig veel harde humor en zelfspot. In een wervelend tempo neemt Pradzny je met haar rijke en rake taal mee in dit moderne sprookje, dat zich aandient zoals de schoonheid van Rome dat doet: zo soepel, vanzelfsprekend en ontroerend achteloos, dat iedere bouwsteen superieur vakmanschap verraadt.
Gaat dit lezen🏆

Znežanka – Bronja Prazdny
2020, Droomvallei Uitgeverij
Paperback, 290 pag.
ISBN: 978-94-92844-85-9