Te complex

Ik heb een vriendin die bezig is met het afvinken van taken op een lijst. Een bucketlist inderdaad, maar helaas geen yolo, tussenjaar, backpacken in Tibet, bungeejumpen, noorderlichtzien en armekindertjesinafrikahelpen-bucketlist en wel een lijst die afgewerkt moet worden voor ze een einde aan haar leven kan maken. Een levenseindelijst.

Mijn vriendin is 46 jaar en moeder van een 18-jarige zoon. Ze is slim, grappig en gevat. Ze woont samen met een leuke vent. Ze kook elke avond heerlijk eten en ze hebben een kat. Ze is ook al zes jaar niet meer naar de kapper geweest, al eeuwen niet meer naar de tandarts, kan zich maar zelden ertoe zetten onder de douche te stappen, durft niet in de spiegel te kijken, kan soms dagen niet uit bed komen, durft het huis bijna niet uit en krijgt zodoende hulp van iets van twintig ondersteunende instanties, veelal aan huis. Maar niet de juiste hulp om ervoor te zorgen dat ze geen andere mogelijkheid meer ziet dan sterven.

Zie je dat ik niet schreef: ‘dood willen’? Dat deed ik heel bewust. Mijn vriendin wil namelijk helemaal niet dood. Ze wil leven -alleen niet op de manier zoals ze nu leeft. Dat is namelijk geen leven, het is overleven van het allerergste soort. Het is elke dag afzien, pijn lijden, vluchten in dagdromen zodat ze niet hoeft te voelen, verlamd zijn door de gruwelijkste angsten en paniek. Mijn vriendin denkt: als dit is wat leven is dan leef ik liever niet.

Het probleem is dat ze niet uitbehandeld is en om voor euthanasie in aanmerking te komen heb je blijkbaar een verklaring van behandelaars nodig dat er geen behandeling meer mogelijk is voor jou. Dat alle wegen zijn bewandeld. De psychiaters willen zo’n handtekening niet zetten en gelijk hebben ze: mijn vriendin is namelijk nog niet uitbehandeld. Sterker nog: de therapie die ze zóu moeten volgen, intensieve traumatherapie, heeft ze nooit gehad. Omdat ze, echt waar, ‘te complex’ zou zijn. Haar trauma’s zijn te complex, haar aandoeningen en stoornissen te omvangrijk, om überhaupt aan een behandeling te beginnen.
Ik wist niet wat ik hoorde toen ze me dit vertelde.

Hoe leg ik dit in godsnaam aan mijn kinderen uit als ze me zien huilen? ‘Sorry jongens, mama moet huilen om een vriendin die zo zwaar lijdt, zo hevig psychisch ziek is dat de artsen haar niet kunnen of willen behandelen, dus kiest ze er maar voor een bucketlist af te werken met dingen die ze nog moet doen voor ze dood mag?’

Ze loopt al jaren rond in de psychiatrie. Kent de paaz op haar broekzak. Heeft zoveel diagnoses dat je ermee kunt kwartetten, slikt medicatie en drinkt om van alles te onderdrukken en beheersbaar te houden. Om haar hoofd tijdelijk stil te krijgen. Het enige waar ze nog niet voor behandeld is zijn die verdomde geesten en spoken uit haar verleden, die klotetrauma’s die aan de basis staan van zo’n beetje al het lijden van vroeg tot nu.

En precies DIE traumas daar wil geen kundige psychiater of psycholoog in een stevige instelling (gespecialiseerd in vroegkinderlijke-en jeugdtrauma’s) zich aan branden, omdat ze een vergaarbak is geworden van diagnoses, ‘te complex’ in hun jargon. Niemand wil, kan of mag zich er aan branden, de wachtlijsten zijn ellenlang en áls je dan aan de beurt bent is de kans dat je er aan de slag kunt nog maar klein, zo heb ik me door mijn vriendin laten vertellen.

Maar de weg naar boven, uit het moeras, weg van de nachtmerries en herbelevingen, is toch juist door die trauma’s aan te pakken? Met exposure, emdr, intense sessies onder goede begeleiding? Niet door het jarenlang etiketjes plakken en dan zeggen dat iemand ‘te complex’ is?

Is dit wat wij met z’n allen moeten willen: een zwaar beschadigd iemand laten sterven omdat er geen uitzicht op goede hulp is en haar lijden ondragelijk?

Ik wil niet dat ze doodgaat. Vooral niet omdat ze zelf liever blijft leven.